Tóm tắt nhanh
- Cất nóc là cách gọi quen của lần đổ bê tông sàn mái, mốc đánh dấu xong khung bê tông của ngôi nhà, sau đó công trình còn xây tô, đi ống âm tường, chống thấm và hoàn thiện.
- Trước giờ đổ, cốp pha, cây chống và cốt thép mái phải được nghiệm thu tại hiện trường theo TCVN 4453:1995, kèm cao độ, hướng dốc về phễu thu và các ống chờ xuyên sàn.
- Trong buổi đổ, bê tông thương phẩm được thử độ sụt mỗi lần giao tại nơi đổ, dầm và sàn mái đổ cùng lúc, đầm tới khi vữa nổi mặt và hết bọt khí.
- Sau khi đổ, sàn mái được giữ ẩm (Vùng C, mùa khô tối thiểu 6 ngày đêm), còn cốp pha đáy chỉ tháo khi bê tông đủ cường độ, do kỹ sư quyết định.
Nội dung bài viết13 mục
Cất nóc là gì với một ngôi nhà bê tông cốt thép hôm nay? Đó là lần đổ bê tông sàn mái, mốc đánh dấu xong khung bê tông của ngôi nhà. Với gia chủ, đây là ngày đáng nhớ của phần thô, còn với đội thi công, đó là một buổi đổ bê tông cần chuẩn bị từ nhiều ngày trước. Phần dưới đây dành cho gia chủ sắp tới ngày cất nóc, kèm ảnh chụp tại các công trình Tre Nghệ thi công.
Cất nóc là gì, xưa và nay
Theo cách hiểu dân gian, ở nhà khung gỗ mái ngói xưa, cất nóc là lúc người thợ gác cây đòn nóc, thanh gỗ nằm cao nhất của mái, lên bộ khung vừa dựng. Lúc đó ngôi nhà coi như đã đứng khung.
Nhà bê tông cốt thép hôm nay thường không có cây đòn nóc bằng gỗ, nhưng tên gọi vẫn được giữ. Cất nóc nay là lần đổ bê tông sàn mái, nhiều nơi gọi gọn là đổ mái. Xong mẻ bê tông này, khung cột, dầm, sàn của ngôi nhà đã khép lại.
Bộ ảnh thi công phần thô của 14 công trình do Tre Nghệ thi công có 12 công trình ghi lại mốc cất nóc. Ảnh trong bài lấy từ những buổi đổ mái đó.

Lễ cất nóc theo quan niệm dân gian
Theo quan niệm dân gian, cất nóc là một mốc nên làm lễ, nên nhiều gia đình xem ngày giờ và chuẩn bị một mâm lễ nhỏ, cầu bình an cho ngôi nhà và người thi công. Tục chọn ngày giờ khi làm nhà đã được ghi lại từ đầu thế kỷ 20: sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính viết “Ngày nào phạt mộc, giờ nào dựng nhà, đều phải xem chọn kỹ càng” . Phạt mộc là chặt gỗ làm nhà. Mâm lễ và lời khấn tùy phong tục của từng gia đình, từng vùng.
Ngày cất nóc là lựa chọn của gia chủ. Nên báo ngày dự kiến sớm cho đơn vị thi công để lịch nghiệm thu, đổ bê tông, vật tư và nhân lực được sắp kịp. Nếu hôm đó mưa lớn hoặc thép mái chưa nghiệm thu xong, lễ vẫn có thể làm đúng ngày, còn giờ đổ bê tông do kỹ sư chốt theo thời tiết và kết quả nghiệm thu.
Ở 7 trên 12 công trình có mốc cất nóc, đội thi công chụp ảnh chung trong ngày đổ mái.

Nghiệm thu gì trước khi đổ bê tông mái
Sàn mái đổ xong sẽ che kín toàn bộ cốt thép và ống chờ bên trong, nên mọi kiểm tra phải làm trước. TCVN 4453:1995, tiêu chuẩn thi công và nghiệm thu kết cấu bê tông cốt thép toàn khối (đang được soát xét), yêu cầu nghiệm thu cốp pha, đà giáo và cốt thép tại hiện trường, đối chiếu với thiết kế trước khi đổ bê tông . Ở công trình Tre Nghệ, thép và cốp pha sàn được nghiệm thu ở từng tầng trước khi đổ, do giám sát, chỉ huy trưởng công trình và phòng kỹ thuật chịu trách nhiệm.
Sơ đồ dưới đây gom bảy điểm kiểm tra chính trên một mặt cắt sàn mái.

Cốp pha và cây chống
Cốp pha, tức ván khuôn đỡ bê tông, phải ghép kín, khít để không mất nước xi măng khi đổ và đầm, đúng hình dạng, kích thước và cao độ theo thiết kế . Cây chống phải đặt vững trên nền cứng, có giằng đủ, và được kiểm tra bằng mắt kết hợp dùng tay lắc mạnh từng cây chống, từng nêm . Với nhà nhiều tầng, tiêu chuẩn hướng dẫn giữ lại toàn bộ đà giáo và cây chống ở tấm sàn nằm ngay dưới sàn sắp đổ .
Trong 20 biện pháp Tre Nghệ áp dụng cho mọi công trình thi công phần thô, có hai biện pháp dành cho cốp pha sàn. Sàn được chống bằng cây chống tăng kết hợp xà gồ sắt, cho mật độ điểm chống cao, tránh cong võng. Mặt sàn được lót ván phủ phim thay cho tôn lá, để sàn phẳng, chống mất nước bê tông và dễ cân chỉnh mực thước dầm sàn.

Bảng kiểm tra cốp pha của tiêu chuẩn còn hai dòng gia chủ có thể tự nhìn thấy: bên trong cốp pha không còn rác, bùn đất, và cốp pha gỗ đã được tưới nước trước khi đổ bê tông .

Cốt thép và con kê
Nghiệm thu cốt thép là đối chiếu với bản vẽ: chủng loại, vị trí, kích thước và số lượng thép đã lắp, thép chờ và chi tiết đặt sẵn, vật liệu con kê, mật độ điểm kê và chiều dày lớp bê tông bảo vệ . Lớp bê tông bảo vệ là lớp bê tông phủ ngoài cốt thép, giữ thép không bị gỉ. Con kê dày bằng lớp bảo vệ và đặt không thưa hơn 1 m một điểm .
Sàn do Tre Nghệ thi công đan thép gân hai lớp, gồm lớp dưới và lớp thép mũ phía trên. Cả hai lớp được kê bằng con kê tiêu chuẩn để giữ đúng cao độ của từng lớp thép.

Cao độ, hướng dốc và ống chờ
Mái hứng nước mưa trực tiếp, nên trước giờ đổ cần chốt cao độ mặt sàn và hướng dốc về các phễu thu theo hồ sơ thiết kế. Khi lắp cốp pha, tiêu chuẩn yêu cầu có mốc trắc đạc hoặc cách làm phù hợp để kiểm tra tim trục và cao độ . Dốc tạo bằng mặt bê tông hay bằng lớp vữa phía trên là do thiết kế chọn, còn mốc cao độ để thợ gạt theo phải có trước giờ đổ.
Ống chờ xuyên sàn cho thoát nước mái, cấp nước lên bồn, ống luồn dây điện cho đèn hay thiết bị trên sân thượng phải đúng vị trí và được cố định chắc. Tre Nghệ chờ ống nước bằng đầu nối thông sàn chuyên dụng, giữ ống đứng yên khi đổ bê tông, để sau này đấu nối thẳng ống thoát và chống thấm tốt hơn.
Chuẩn bị gì cho ngày cất nóc
Ảnh các buổi đổ mái cho thấy bê tông được đưa lên bằng xe bơm có cần dài, kể cả ở những nhà trong hẻm hẹp. Vì vậy cần tính trước chỗ đứng của xe bơm, xe bồn, giờ xe được vào phố và đường đi của ống bơm. Lịch đổ bê tông mái được kỹ sư sắp theo thời tiết thực tế và tiến độ đã thống nhất trong hợp đồng.
Khi nhiệt độ môi trường trên 30 °C, TCVN 4453:1995 gợi ý các cách như che nắng nơi trộn và nơi đổ, đổ vào ban đêm hoặc sáng sớm và không nên đổ vào ngày trên 35 °C . Thi công dưới trời mưa thì phải che chắn để nước mưa không rơi vào bê tông, có mái che trên khối đổ . Trong bộ ảnh, các buổi đổ mái diễn ra từ sáng sớm tới buổi tối, tùy từng công trình.
Dầm và bản sàn mái được đổ cùng lúc, liên tục cho tới khi xong kết cấu theo thiết kế . Lượng bê tông, số xe, nhân lực và đèn chiếu khi đổ tối vì vậy phải được tính đủ từ trước.
Ở nhiều công trình trong bộ ảnh, mép sàn mái được quây bạt sọc, giàn giáo mặt ngoài phủ lưới an toàn. Gia chủ nên báo trước cho hàng xóm về ngày giờ đổ, nhất là khi xe bơm phải đậu trước cửa nhà họ.
Thử độ sụt, đầm và gạt mặt trong buổi đổ
Độ sụt cho biết hỗn hợp bê tông dẻo hay khô. Với bê tông thương phẩm, tức bê tông trộn sẵn ở trạm rồi chở tới bằng xe bồn, độ sụt được kiểm tra mỗi lần giao hàng tại nơi đổ . Phép thử làm theo TCVN 3106:2022: mẫu bê tông được cho vào một khuôn hình nón cụt (gọi là côn), nhấc khuôn lên rồi đo khối bê tông sụt xuống bao nhiêu .

Độ sụt yêu cầu theo cấp phối đã thiết kế. Muốn bê tông dẻo hơn tại công trường thì không được chỉ thêm nước, vì tỷ lệ nước trên xi măng phải giữ nguyên .
Khi đổ, bê tông không được làm xê dịch cốt thép, cốp pha và lớp bảo vệ, và không dùng đầm dùi để lùa bê tông theo phương ngang . Đầm dùi là thiết bị có đầu rung cắm vào bê tông để đuổi bọt khí, giúp bê tông đặc chắc. Dấu hiệu đã đầm kỹ là vữa xi măng nổi lên mặt và không còn bọt khí .

Sau khi đầm, thợ san, gạt mặt bê tông theo các mốc cao độ đã đánh dấu, giữ đúng hướng dốc về phễu thu rồi xoa phẳng. Mẫu kiểm tra cường độ được lấy tại nơi đổ, mỗi tổ ba viên, để nén ở phòng thí nghiệm .
Bảo dưỡng và khi nào được tháo cốp pha mái
Sàn mái hứng nắng gió trực tiếp nên cần được giữ ẩm ngay sau khi xoa mặt. TCVN 8828:2011 xếp Tây Nguyên và Nam Bộ vào Vùng C, trong đó có Vũng Tàu, Bà Rịa và Bình Dương. Ở vùng này, bê tông đổ trong mùa khô (tháng 12 đến tháng 4) phải được giữ ẩm tới khi đạt ít nhất 70 % cường độ ở tuổi 28 ngày và không dưới 6 ngày đêm. Bê tông đổ trong mùa mưa (tháng 5 đến tháng 11) cần ít nhất 30 % và 1 ngày đêm .
Ở công trình Tre Nghệ, sàn được tưới bảo dưỡng liên tục trong 3 ngày đầu và xây bao để ngâm nước, giữ ẩm cho bê tông đông kết, tránh nứt sàn. Vào mùa khô, việc giữ ẩm cần kéo dài tới đủ mức tối thiểu của tiêu chuẩn. Cách phủ, tưới, ghi nhật ký và những dấu hiệu cần báo kỹ sư có trong bài bảo dưỡng và theo dõi sàn sau khi đổ bê tông.

Trong thời gian bảo dưỡng, bê tông phải được bảo vệ khỏi rung động, va đập và tải trọng , nên gạch, cát, sắt chưa được tập kết lên sàn mái khi kỹ sư chưa cho phép.
Cốp pha chỉ được tháo khi bê tông đủ cường độ chịu trọng lượng bản thân và tải thi công . Nếu thiết kế không có chỉ dẫn riêng, tiêu chuẩn đặt mức tối thiểu như sau :
Bộ phận cốp pha | Bê tông phải đạt |
|---|---|
Ván thành dầm, cột, tường (không chịu lực) | Trên 50 N/cm² (0,5 MPa) |
Đáy sàn, đáy dầm khẩu độ dưới 2 m | 50 % cường độ 28 ngày, không dưới 80 N/cm² |
Đáy sàn, đáy dầm khẩu độ từ 2 m đến 8 m | 70 % cường độ 28 ngày |
Đáy sàn, đáy dầm khẩu độ trên 8 m | 90 % cường độ 28 ngày |
Sê nô, ô văng, công xôn | Đủ cường độ thiết kế, đã có đối trọng chống lật |
Số ngày ghi kèm trong tiêu chuẩn (7, 10 và 23 ngày) chỉ là tham khảo, tính theo cách bảo dưỡng của tiêu chuẩn cũ và chưa xét phụ gia, nên không phải lịch tháo . Sê nô, ô văng, mái đua của sàn mái cần đủ cường độ thiết kế nên thường phải chờ lâu hơn ô sàn bên trong. Ở công trình Tre Nghệ, quyết định tháo cốp pha và chất tải thuộc giám sát, chỉ huy trưởng công trình và phòng kỹ thuật, theo thời tiết, tiêu chuẩn áp dụng và cường độ bê tông đã đạt.
Sau cất nóc, công trình làm gì tiếp
Cất nóc khép lại phần khung, nhưng phần thô chưa xong. Theo trình tự thi công, sau cột, dầm, sàn là xây tường, tô trát và đi đường ống điện, nước âm tường, rồi tới chống thấm và hoàn thiện. Ở giai đoạn xây tô, Tre Nghệ đổ giằng giữa tường, giằng trên và dưới cửa sổ, đóng lưới ở đường cắt tường đi điện và chỗ tường giáp cột, dầm, gia cường vữa tô ngoài bằng sợi PP để hạn chế nứt.
Với mái, trước khi chống thấm, Tre Nghệ đánh phẳng toàn bộ mặt sàn bằng máy chuyên dụng, vát cạnh và gia cố lưới thủy tinh ở chỗ sàn giáp tường lan can, đổ gờ bê tông chống thấm ở sân thượng. Lớp chống thấm được thử ngâm nước 24–72 giờ tùy hạng mục, sau khi đã đủ thời gian khô theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Các loại vật liệu thường dùng có trong bài các cách chống thấm mái bê tông phổ biến.
Từ đổ móng tới cất nóc mất bao lâu thì khác nhau theo số tầng, mặt bằng và thời tiết của từng nhà. Bài số ngày thật từ móng đến cất nóc của 11 công trình cho thấy khoảng chênh đó.
Gia chủ nên làm gì trước ngày cất nóc
Năm việc nên làm sớm:
- Báo ngày: báo đơn vị thi công ngày, giờ cất nóc dự kiến và một, hai ngày dự phòng.
- Chốt ống chờ: bồn nước, máy nước nóng, đèn, ổ điện, camera trên sân thượng cần được báo trước buổi nghiệm thu thép mái để kỹ sư bố trí ống chờ.
- Hẹn buổi nghiệm thu: các mốc chủ nhà cùng kiểm tra, cách báo trước và người ký biên bản nên được ghi trong hợp đồng. Muốn tự xem kỹ hơn, đọc trước những điểm cần kiểm tra khi nghiệm thu thép dầm sàn.
- Giữ giấy tờ ngày đổ: phiếu giao bê tông, kết quả thử độ sụt, biên bản lấy mẫu và ảnh chụp mặt sàn trước khi đổ.
- Đứng ở chỗ an toàn: nếu có mặt, gia chủ đội mũ bảo hộ, đứng ở chỗ kỹ sư chỉ và không lên sàn mái khi đang bơm bê tông.
Gia chủ đang chuẩn bị xây hoặc sắp tới ngày cất nóc có thể gọi hotline 0942 58 7272, từ 8:00 đến 17:30, Thứ Hai đến Thứ Bảy. Tre Nghệ khảo sát và tư vấn cụ thể cho từng công trình.
Tài liệu tham khảo
Xem chi tiết 4 nguồn tham khảoẨn bớt
- Phan Kế Bính. Việt Nam phong tục, Thiên thứ ba, mục XXXVIII “Cư sở”. Bản Wikisource tiếng Việt. Link: vi.wikisource.org
- Bộ Xây dựng. TCVN 4453:1995 – Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép toàn khối – Quy phạm thi công và nghiệm thu (mục 3.1, 3.4, 3.5, 3.6, Bảng 1, Bảng 3, 4.6.3, 4.7, 6.1.3, 6.4, 6.5.2, 6.9, 7.1.5–7.1.7), tiêu chuẩn đang được soát xét. Bản toàn văn đăng lại. Link: dauthau.gxd.vn
- Bộ Khoa học và Công nghệ. TCVN 3106:2022 – Hỗn hợp bê tông – Phương pháp xác định độ sụt (công bố theo Quyết định 2142/QĐ-BKHCN ngày 02/11/2022, thay TCVN 3106:1993). Cổng tra cứu tiêu chuẩn VSQI, 2022. Link: tieuchuan.vsqi.gov.vn
- Bộ Khoa học và Công nghệ. TCVN 8828:2011 – Bê tông – Yêu cầu bảo dưỡng ẩm tự nhiên (Quyết định 3435/QĐ-BKHCN ngày 04/11/2011). Cổng tra cứu tiêu chuẩn VSQI, 2011. Link: tieuchuan.vsqi.gov.vn
Câu hỏi thường gặp
Cất nóc là gì?
Cất nóc là cách gọi quen của lần đổ bê tông sàn mái, mốc đánh dấu xong khung bê tông của ngôi nhà. Theo cách hiểu dân gian, ở nhà khung gỗ mái ngói xưa, cất nóc là lúc gác cây đòn nóc, thanh gỗ nằm cao nhất của mái. Sau mẻ bê tông mái, công trình còn xây tường, tô trát, đi ống âm tường, chống thấm rồi mới hoàn thiện.
Trước khi đổ bê tông mái cần kiểm tra những gì?
Cần nghiệm thu cốp pha, cây chống và cốt thép tại hiện trường, đối chiếu với bản vẽ, theo TCVN 4453:1995: cốp pha kín khít, sạch, đúng cao độ, cây chống đứng chắc, thép đúng chủng loại, số lượng, vị trí, đủ con kê và lớp bê tông bảo vệ. Với sàn mái, cần xem thêm hướng dốc về phễu thu và vị trí các ống chờ xuyên sàn. Ở công trình Tre Nghệ, giám sát, chỉ huy trưởng công trình và phòng kỹ thuật chịu trách nhiệm nghiệm thu.
Đổ mái xong bao lâu thì được tháo cốp pha?
Không có một số ngày cố định cho mọi nhà. Nếu thiết kế không có chỉ dẫn riêng, TCVN 4453:1995 cho tháo cốp pha đáy sàn, đáy dầm khi bê tông đạt mức cường độ theo khẩu độ, ví dụ 70 % cường độ 28 ngày với khẩu độ từ 2 m đến 8 m, còn sê nô, ô văng phải đủ cường độ thiết kế. Thời điểm tháo do kỹ sư quyết định theo cường độ bê tông đã đạt và điều kiện bảo dưỡng.
Sau khi cất nóc còn những việc gì?
Sau cất nóc, công trình còn xây tường, tô trát, đi đường ống điện nước âm tường, chống thấm sàn mái, sân thượng, nhà vệ sinh rồi mới tới phần hoàn thiện. Lớp chống thấm mái cần được thử nước trước khi lát gạch hoặc phủ lớp bảo vệ. Tre Nghệ thử ngâm nước 24–72 giờ tùy hạng mục, sau khi lớp chống thấm đã đủ thời gian khô theo hướng dẫn của nhà sản xuất.



