Giếng trời nhà ống nên đặt ở đâu để sáng, thoáng mà không nóng, dột hay ồn?

Vị trí giếng trời nhà ống nên chọn theo việc giếng phải làm: lấy sáng cho các phòng giữa nhà không có cửa sổ, mở lối cho khí nóng thoát lên, hay làm chỗ trồng cây. Trên lô sâu, giếng giữa nhà đưa sáng, gió tới nhiều phòng hơn nhưng cắt lối đi và dễ truyền tiếng, còn giếng cuối nhà gọn hơn nhưng để phần giữa nhà tối.

Phần dưới dành cho gia đình sắp xây nhà ống trên lô sâu ở khu vực Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây (nay thuộc TP.HCM), khi đã có kích thước đất, số tầng và danh sách phòng. Kích thước giếng, kết cấu mép sàn và đường thoát nước do kiến trúc sư, kỹ sư tính cho từng lô.

Giếng trời đang giải quyết nhu cầu gì?

Trước khi chọn chỗ, hãy đánh dấu trên mặt bằng các phòng không có cửa sổ ra ngoài và những nơi khí nóng, mùi bếp cần thoát. Định nghĩa và hình ảnh tham khảo có ở bài giếng trời là gì và các mẫu giếng trời cho nhà ống.

Lấy sáng

Giếng để lấy sáng phải nằm sát các phòng cần sáng, với cửa sổ hoặc vách kính mở ra lòng giếng. Giếng càng hẹp và sâu, ánh sáng xuống tới tầng trệt càng ít. Tường giếng màu sáng giúp phản xạ thêm ánh sáng xuống dưới. Nếu chỉ cần lấy sáng, mái kính kín là đủ, nhưng phải tính chuyện nóng như ở mục cấu tạo mái.

Thông gió

Không khí nóng nhẹ hơn nên bốc lên, và giếng trời tạo lối thoát theo chiều cao, kéo không khí từ các phòng đi lên. Giếng chỉ thông gió khi đỉnh có phần mở được (khe, ô thoáng, cửa mái) và các phòng có cửa mở ra giếng. Với nhà phố hai bên giáp nhà, lối thoát này càng cần vào những lúc lặng gió: theo số liệu trạm Vũng Tàu trong QCVN 02:2022/BXD1, tháng 9–12 có khoảng 32–40 % số lần quan trắc là lặng gió.

Cây xanh

Giếng trồng cây cần nắng cho cây và lối vào chăm sóc. Ở L’ House, nhà ống 5 × 31,5 m tại Vũng Tàu, Tre Nghệ tận dụng một khoảng diện tích nhỏ làm giếng trời để lấy sáng và trồng cây xanh.

So sánh vị trí giếng trời nhà ống: giữa nhà hay cuối nhà

Muốn so sánh công bằng, hãy giữ nguyên một lô và một diện tích giếng, chỉ đổi chỗ. Ví dụ giả định: lô 5 × 20 m, nhà 3 tầng, hai bên giáp nhà, có sân nhỏ phía sau.

Chiều sâu

Với giếng cuối nhà, chỗ tối nhất nằm ở khoảng giữa nhà, cách cả mặt tiền lẫn giếng chừng nửa chiều sâu. Dời giếng vào giữa, chỗ xa nguồn sáng nhất chỉ còn cách chừng một phần tư chiều sâu (phép tính hình học trên lô giả định). Nếu quy hoạch hay quy chế kiến trúc nơi có đất buộc chừa khoảng lùi phía sau, khoảng lùi đó đã là sân sau lấy sáng. Khi ấy câu hỏi là có cần thêm giếng giữa nhà hay không. Xem thêm cách so sánh phương án mặt bằng nhà phố 5 × 20 m, 3 tầng.

Giao thông

Giếng giữa nhà hay được đặt cạnh cầu thang, vì lòng thang vốn đã thông tầng. Ở H’ House, nhà phố 4 tầng tại TP.HCM, kiến trúc sư Tre Nghệ đặt một giếng trời nhỏ cạnh chân thang cùng bồn cây. Giếng cuối nhà thì giữ được lối đi liền mạch và thường gắn với bếp, chỗ giặt phơi. Xem thêm các dự án nhà phố 3 tầng của Tre Nghệ.

Riêng tư

Các phòng cùng mở cửa ra một giếng có thể nhìn thấy nhau, nên lệch vị trí cửa sổ hoặc dùng kính mờ, lam. Chuyện tiếng ồn có ở mục sau. Nếu giếng sát tường chung với nhà bên, không được trổ cửa sổ, lỗ thông khí trên tường chung khi chủ nhà bên cạnh không đồng ý (Bộ luật Dân sự 20152, Điều 176).

Chọn cấu tạo mái và cửa thoát khí

Đỉnh giếng quyết định giếng chỉ lấy sáng hay còn thông gió, và nóng đến đâu. Chi tiết do kiến trúc sư chọn trên mặt cắt.

Che mưa

Mùa mưa ở Nam Bộ kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10. Ở trạm Vũng Tàu, khoảng 91 % lượng mưa năm rơi vào các tháng này, và giữa mùa mưa (tháng 6–8) gió Tây Nam, Tây chiếm phần lớn. Khe thoát khí cần mái đua và lam che, nhất là phía đón gió mùa mưa. Cách che mưa tạt có ở bài thông gió cho nhà gần biển.

Kiểm soát nắng

Theo bảng của QCVN 02:2022/BXD cho vĩ độ 10° Bắc (gần Vũng Tàu, Bình Dương), mặt trời giữa trưa cao khoảng 56° ngày 22/12 và 76,5–80° vào các ngày 21/3, 22/6, 23/9, nên mái kính nằm ngang hứng gần trọn nắng trưa quanh năm. Quy chuẩn năng lượng cho công trình lớn (QCVN 09:2017/BXD, được thay bằng QCVN 04-3:2026/BXD3 từ 01/02/2027) giới hạn hệ số hấp thụ nhiệt mặt trời SHGC của kính trên mái tối đa 0,3. Nhà ở riêng lẻ không bắt buộc nhưng có thể tham khảo mức này.

Khi chọn kính, hãy đọc hai thông số của nhà sản xuất: SHGC (càng thấp, càng ít nhiệt nắng) và độ truyền sáng VT (càng cao, càng sáng). Kính màu tối giảm nhiệt nhưng cũng giảm sáng, còn kính cường lực là kính an toàn, không phải kính chống nóng. Lam hoặc lưới che phía trên kính giúp giếng bớt nóng, theo cùng nguyên tắc che nắng như khi chống nóng nhà hướng Tây.

Vệ sinh

Bụi, lá và phân chim trên mái kính làm giếng tối dần, lá rụng còn lấp máng, phễu thu. Hãy chừa lối lên mái an toàn để lau kính, dọn máng trước mùa mưa và làm sạch lưới chắn ở khe thoát khí.

Xử lý truyền âm, nước và an toàn

Các việc dưới đây cần kiểm tra trên mặt bằng, mặt cắt của chính ngôi nhà.

Phòng ngủ

Tiếng nói, tiếng tivi có thể đi vòng qua cửa sổ của các phòng cùng mở ra một giếng trời. Vì vậy, tránh đặt cửa sổ hai phòng ngủ đối diện nhau, chọn cửa đóng kín có gioăng (cửa lùa thường khó làm kín hơn cửa mở quay) và không cho quạt hút bếp, vệ sinh thải vào giếng. Bề mặt tiêu âm giảm tiếng vang trong giếng nhưng không chặn tiếng truyền giữa hai phòng. Muốn chặn phải làm kín cửa và khe hở.

Thoát nước

Theo QCVN 02:2022/BXD, lượng mưa ngày lớn nhất ghi nhận ở trạm Vũng Tàu là 271,4 mm. Đường thoát nước phải liền mạch từ mái, máng, ống đứng tới phễu thu ở đáy giếng và hố ga, kèm một đường tràn để khi phễu bị lá lấp, nước không chảy vào phòng. Giếng để hở hoặc trồng cây thường làm đáy thấp hơn sàn quanh giếng, dốc về phễu. Cao độ, cỡ ống do kỹ sư tính, còn đáy và chân tường giếng chống thấm theo hồ sơ thiết kế.

Lan can

Mép sàn quanh giếng ở các tầng trên cần lan can hoặc vách kính an toàn, không có thanh ngang để trẻ leo. Chiều cao, khe hở theo hồ sơ thiết kế. Kính mái nằm trên đầu người nên là kính an toàn theo chỉ định của kỹ sư. Giếng hở trên mái cần lưới hoặc song bảo vệ chống rơi, chống đột nhập. Lỗ mở lớn làm thay đổi cách sàn chịu lực, nên kỹ sư kết cấu phải kiểm tra vị trí, kích thước giếng trước khi chốt mặt bằng.

Tổ chức cây xanh và sử dụng hàng ngày

Giếng dễ thành góc bỏ quên nếu việc chăm sóc bất tiện. Bảng dưới giả định giếng có cây ở tầng trệt.

Tưới

Cây dưới mái che không nhận được mưa, và nước thừa từ bồn cây phải về phễu thu, không nhỏ xuống tầng dưới. Chọn cây theo lượng nắng thật ở đáy giếng. Độ ẩm trung bình năm ở trạm Vũng Tàu khoảng 80 %, nên đáy giếng có đất cần thoáng gió, thoát nước tốt để không đọng ẩm.

Tiếp cận

Đáy giếng cần một cửa đi ra được, không chỉ ô kính nhìn vào. Ở D’ House, nhà phố 3 tầng 5,1 × 11,9 m tại Vũng Tàu, khu giếng trời cuối bếp thấp hơn sàn bếp khoảng 10 cm, dùng làm chỗ rửa chén, sơ chế, kèm bồn cây trúc dọc tường. Đây là chi tiết riêng của nhà đó, không phải kích thước chung.

Đồ nội thất

Sofa vải, sàn gỗ, tủ sách nên lùi khỏi mép giếng hở hoặc có khe thoát khí vì dễ bị mưa tạt, nắng chiếu. Sát giếng nên dùng gạch, đá chịu nước, ổ điện đặt ở chỗ khô.

Đọc một phương án trước và sau tối ưu

Ví dụ dưới đây là mặt bằng tầng 2 minh hoạ trên lô giả định 5 × 20 m, không phải bản vẽ công trình Tre Nghệ.

Sơ đồ sáng, gió

• Trước: giếng ở cuối nhà sau bếp, lợp kính kín. Cầu thang giữa nhà tối, quạt hút vệ sinh thải vào giếng.
• Sau: giếng dời vào giữa, cạnh cầu thang, mái kính nâng có khe thoát khí và lam. Sân sau dành cho bếp và chỗ giặt phơi, quạt hút thải thẳng ra ngoài trời. Gió vào từ mặt tiền, mặt sau rồi ra ở khe đỉnh giếng.

Phòng đổi vị trí

• Phòng giữa nhà: trước là phòng ngủ không cửa sổ, sau thành phòng sinh hoạt chung nhìn ra giếng.
• Phòng ngủ: dời ra đầu và cuối nhà, có cửa sổ ra ngoài, còn cửa sổ phụ ra giếng đặt lệch nhau.

Với dịch vụ thiết kế kiến trúc trải nghiệm, kiến trúc sư Tre Nghệ khảo sát thực tế thửa đất và dựng 3D toàn cảnh các phương án, nên gia chủ thấy trước giếng trời nằm ở đâu, nhìn từ những phòng nào.

Hãy gửi cho Tre Nghệ kích thước đất (rộng, sâu, hướng mặt tiền), số tầng nhà hai bên kèm ảnh lô đất, nhu cầu sử dụng (số người, số phòng ngủ, có trồng cây, có người già, trẻ nhỏ) và ngân sách dự kiến. Từ đó kiến trúc sư có thể so sánh các vị trí giếng trời trên cùng một mặt bằng trước khi chốt. Bạn có thể gửi qua form cuối trang hoặc gọi hotline 0942 58 7272.

Tài liệu tham khảo